Dhaabbanni dhuunfaa VAT ni qabaa?

Lakki. VAT kan qabu qaama mootummaa Ministeerri Galii akka qabu ajaje qofa, innis VAT irraa 50% qaba. Dhaabbanni dhuunfaa ykn namni dhuunfaa VAT guutuu gurgurtaaf kaffala; taaksii galii 3% garuu qabuu danda'a.

Namni dhuunfaa 3% qabuu danda'aa?

Eeyyee, kaffalaa taaksii galmaa'e yoo ta'e: namni VAT'f galmaa'e kamiyyuu, daldalaa dhuunfaa TIN qabu dabalatee, bakka bu'aa taaksii qabu dha. Fayyadamaan dhuunfaa TIN hin qabne garuu miti.

Maamila qabuuf gosa nagahee elektirooniksii kam kennuu qaba?

Dhaabbileef fi daldaltootaaf B2B, qaamolee mootummaatiif B2G. Nagahee B2C irratti TIN bitaa Ministeera Galiitti waan hin ergamneef nagaheen qabiinsa isaanii nagahee waliin hin walsimu.

ETEIMS taaksii qabamu ni hojjetaa?

Eeyyee. Maamila tokkoon tokkoon taaksii galii, VAT ykn lamaanuu akka qabu mallatteessitu, nageheen elektirooniksii hundi immoo seeraan hojiirra oolcha: 3% daangaa ol qofa, fayyadamaa TIN hin qabne irraa gonkumaa hin qabamu; qabiinsi VAT gurgurtaa B2G irratti qofa; yeroo xiqqaan qabamu sababni isaa nagahee irratti maxxanfama.

Taaksii qabamu (withholding) Itoophiyaa: 3% eenyutu qaba, VAT eenyutu qaba?

Kan haaromfame: Onkoloolessa 2026

Itoophiyaa keessatti gurgurtaa irratti gosa qabiinsa lama jira: taaksii galii 3% bitaan baay'een qabatanii abbaa taayitaa taaksiitiif kaffalan, fi qabiinsa VAT qaamolee mootummaa qofti raawwatan. Kamuu yoo dogoggorame, nagaheen elektirooniksii dogoggoraa Ministeera Galiitti galmaa'a. Qajeelfamni kun eenyu, yoom fi hangam akka qabu, akkasumas gosa nagahee kam akka fayyadamtan ibsa.

Seerri gabaabinaan

Taaksii galii 3%: dhaabbileen, NGOn, qaamoleen mootummaa fi namni VAT'f galmaa'e kamiyyuu (daldalaa dhuunfaa TIN qabu dabalatee) ni qabu
Fayyadamaan TIN hin qabne hin qabu; bakka bu'aa taaksii qabu miti
3% kan qabamu daangaa ol qofa: meeshaa daldala tokkoon Birrii 20,000 ol, tajaajila waliigaltee tokkoon Birrii 10,000 ol
Qabiinsa VAT: qaamolee mootummaa qofa, VAT walakkaa (50%) qofa
Dhaabbanni dhuunfaa ykn namni dhuunfaa gonkumaa VAT hin qabu

Qabiinsa taaksii galii 3%: eenyutu qabuu qaba

Akka Labsii Taaksii Galii Lakk. 979/2016, Keewwata 92tti, bakka bu'oonni taaksii qaban dhaabbilee fi qaamolee biroo, waajjiraalee mootummaa, dhaabbilee bu'aaf hin hundeeffamnee fi NGOwwan, akkasumas nama VAT'f galmaa'e kamiyyuu dha. Gareen dhumaa daldaltoota dhuunfaa ni hammata: daldalaan dhuunfaa TIN qabuu fi VAT'f galmaa'e akkuma dhaabbataa qabuu qaba.

Fayyadamaan dhuunfaa TIN hin qabne bakka bu'aa taaksii qabu miti. Isaaf yoo gurgurtan homtuu qabamuu hin danda'u; nageheen keessan hanga guutuu qofa qabaata.

Hangamii fi hanga meeqaa ol

Safartuu: hanga VAT dura irraa 3%; Labsii Taaksii Galii (Fooyya'iinsaa) Lakk. 1395/2025n 2% irraa gara 3%tti ol ka'e
Meeshaa: daldalli ykn waliigalteen tokko Birrii 20,000 yoo caale qofa
Tajaajila: waliigalteen tokko Birrii 10,000 yoo caale qofa
Hangi daangaa irratti qixa ta'e hin lakkaa'amu; seerri «ol» jedha
Gurgurtaan TIN yoo hin kennine, bitaan bakka isaa kaffaltii irraa 30% akka taaksii xumuraatti qaba

Cuunfaawwan fooyya'iinsa 2025 tokko tokko ammas daangaa duraanii (meeshaaf Birrii 10,000, tajaajilaaf Birrii 3,000) caqasu; hangi lamaan gidduu yoo ta'e Ministeera Galii irraa mirkaneeffadhaa.

Herregaa Taaksii Qabamu Itoophiyaa: 3% fi VAT

Qabiinsa VAT: qaamolee mootummaa qofa

Akka Labsii VAT Lakk. 1341/2024, Keewwata 62tti, qaamni mootummaa Ministeerri VAT akka qabu ajaje dhiyeessii taaksii qabu irratti VAT irraa 50% qabatee abbaa taayitaa taaksiitiif kaffala, 50% hafe immoo gurgurtaaf kaffala. VAT qabame akka gurgurtaan kaffaleetti lakkaa'ama; gurgurtaan yeroo herregaa sanuma keessatti akka kireeditiitti fudhata. Hanga xiqqaa hin qabu.

Dhaabbileen dhuunfaa, NGOwwanii fi namoonni dhuunfaa taaksii galii 3% qabatanillee gonkumaa VAT hin qaban. Galmeen maamilaa kana faallessu qabiinsa VAT seerri hin hayyamne Ministeera Galiitti beeksisa.

Fakkeenyota: tajaajila Birrii 100,000 + VAT 15%

Fayyadamaa TIN hin qabne: homtuu hin qabamu; Birrii 115,000 kaffala
Daldalaa dhuunfaa ykn dhaabbata TIN qabu: 3% (Birrii 3,000) qabama; Birrii 112,000 kaffala
Qaama mootummaa: taaksii galii Birrii 3,000 fi VAT Birrii 7,500 (walakkaa 15,000) qabama; Birrii 104,500 kaffala
Meeshaa Birrii 18,000 dhaabbataaf gurgurame: daangaa Birrii 20,000 gadi waan ta'eef homtuu hin qabamu; Birrii 20,700 kaffala

Gosa nagahee elektirooniksii kam kennuu

Dhaabbilee fi daldaltoota qabaniif B2B: TIN isaanii nagahee irra waan jiruuf nagaheen qabiinsa isaanii walsima
Qaamolee mootummaatiif B2G: qabiinsi VAT Ministeera Galiitti galmaa'a
Fayyadamtootaaf B2C: TIN bitaa Ministeeratti hin ergamu, kanaaf maamila qabuuf gonkumaa B2C hin fayyadaminaa

Dogoggoroota baramoo

Dhaabbata dhuunfaa akka qabaa VAT galmeessuu: nageheewwan isaa qabiinsa VAT seerri hin hayyamne beeksisu; sirreessuuf Ministeera Galii irratti haquu fi irra deebiin kennuu barbaachisa
Fayyadamaa TIN hin qabne irraa qabuu
Nagahee daangaa irratti ykn gadii irratti qabuu
Maamila qabuuf B2C'n gurguruu, kanaaf nagaheen isaanii hin walsimu
Meeshaa fi tajaajila nagahee tokko keessatti makuu: Ministeerri nagahee makame hin fudhatu, daangaan immoo gosa isaatiin murtaa'a

Sooftiweeriin kaffaltii ELIF akkamitti hojjeta

ETEIMS keessatti maamila tokkoon tokkoon taaksii galii, VAT ykn lamaanuu akka qabu mallatteessitu. Nageheen hundi kana daangaa seeraa armaan olii keessatti hojiirra oolcha: daangaa gadi hin qabu, fayyadamaa TIN hin qabne irraa gonkumaa hin qabu, qabiinsa VAT gurgurtaa B2G irratti qofa raawwata, yeroo qindaa'ina maamilaa caalaa xiqqaan qabamus sababa isaa nagahee irratti agarsiisa.

Sooftiweerii Nagahee Elektirooniksii fi Kaffaltii Itoophiyaa

Labsii Taaksii Galii Lakk. 979/2016 (Keewwata 92) akka Labsii Lakk. 1395/2025n fooyya'etti fi Labsii VAT Lakk. 1341/2024 (Keewwata 62) irratti hundaa'e. Qajeelfamni kun gorsa taaksii ykn seeraa miti; dhimmoota addaa Ministeera Galii ykn gorsaa taaksii keessan waliin mirkaneeffadhaa.