Meeshaa bilisaa
Meeshaa Sartifiikeetii ELIF: furtuu fi sartifikeetii OpenSSL malee
Qaama sartifikeetii kamiifuu furtuu dhuunfaa fi CSR qopheessaa, faayiloota sartifikeetii dubbisaa fi jijjiiraa, mallatteessaa fi iccitii godhaa, fuula kana irratti ykn appii bilisaa Windows, Mac fi Linux'n. Nagahee elektirooniksii MoR, Faayidaa, Telebirr fi walitti makamiinsa baankii Itoophiyaaf qophaa'e, sartifikeetii kamiifuu ni fayyada. Furtuun keessan kompiitara keessan irra tura.
Afaan salphaan
- Furtuu dhuunfaa: iccitii keessani. Isiniif mallatteessa. Namni qabate akka keessan hojjechuu danda'a, kanaaf nama kamiifuu hin ergamu.
- Furtuu ummataa: kutaa walitti aanu kan namni kamiyyuu arguu danda'u. Waan furtuun dhuunfaa mallatteesse mirkaneessa.
- CSR: gaaffii sartifikeetii. Odeeffannoo keessanii fi furtuu ummataa qaba, furtuu dhuunfaa gonkumaa hin qabu. Kan qaamaaf kennitan kana.
- Sartifikeetii: waan qaamni isiniif deebisu. Furtuun ummataa kun kan keessan ta'uu hanga guyyaa murtaa'eetti mirkaneessa.
- Qaama sartifikeetii kennu (CA): qaama sartifikeetii kennu. Nagahee elektirooniksii MoR'f, INSA dha.
- Sansalata: sartifikeetii keessan fi sartifikeetota warra isa kennanii wal faana.
- Bifa faayilaa: PEM barreeffama; DER wanuma kana binaarii'n; Base64 binaarii akka barreeffamaatti barreessuuf. PFX (ykn P12) furtuu fi sartifikeetota jecha icciitii tokkoon qaba. P7B sartifikeetota qofa qaba. JWK furtuu JSON'n barreeffame.
Nagahee elektirooniksii MoR, tarkaanfii tarkaanfiin
- Maqaa dhaabbataa, TIN, lakkoofsa sirnaa fi imeelii galchaa, itti aansuun qopheessaa.
- Furtuu dhuunfaa buufadhaa nagaan olkaa'aa. Bakka biraa hin jiru.
- CSR buufadhaa Unka Gaaffii Ragaa wajjin gara INSA (ica@insa.gov.et) imeeliin ergaa.
- Ragaan yoo dhufe sadarkaa 3 irratti filadhaa Base64 isaa waraabaa.
- Haaromsaaf, sirnoonni keessan furtuuma sana akka itti fufaniif «Furtuu qabu fayyadami» filadhaa.
- Sirni nagahee keessan eessayyuu yoo hojjete, tajaajilaa keessan irratti, dhaabbata hostingii irratti ykn akka ejentii kompiitara keessan irratti, faayilli furtuu bakka sirni sun kuusu qofa, to'annoo keessan jala ta'a.
Faayidaa, waraqaa eenyummaa biyyoolessaa
- Qajeelfamni private_key_jwt RS256 wajjin fayyadama. Iccitiin maamilaa hin jiru; sirni keessan furtuu dhuunfaa RSA'n mallatteessa.
- Maamila qormaataa: asitti furtuu RSA 2048 haaraa uumaatii JWK ummataa galmeessaa.
- Hojii dhugaa: furtuu dhuunfaa sartifikeetii michuu keessanii fayyadamaa. Meeshaan walsimachuu isaanii mirkaneessa, furtuun biraan invalid_client fida.
- Gatii Base64 sarara tokkoo qindaa'ina PRIVATE_KEY tajaajilaa keessaniitti garagalchaa. Koodii fi imeelii irraa fageessaa.
Dhaabbilee sirna eSignet'n Faayidaa wajjin walqabsiisaniif. Qajeelfama walitti makamiinsa VeriFayda 2.0 miseensa sagantaa Faayidaatiin maxxanfame hordofa, kanaaf bal'ina isaa garee Faayidaa wajjin mirkaneessaa. Meeshaan kun kaardii eenyummaa hin dubbisu, odeeffannoo eenyummaa nama kamiyyuu hin qabu.
Telebirr fi baankota
- Telebirr: walitti makamiinsonni madda banaa lama furtuu RSA ibsu. Furtuu ummataa keessan, yeroo baay'ee sarara tokko Base64 mata duree malee, Telebirr'f kennitu, furtuu dhuunfaan ni mallatteessitu. Isaan keessaa tokko tokko RSA-PSS'n, tokko tokko PKCS#1'n mallatteessu, kanaaf poortaala misoomsitoota Telebirr hordofaa.
- Baankota fi sirnoota kaffaltii: tokkoon tokkoon isaanii seera mataa isaanii qabu. Gosa fi hamma furtuu, dirreewwan CSR maal qabaachuu akka qaban fi akkamitti akka ergamu garee walitti makamiinsaa gaafadhaa.
- Dhiyeessaan eenyu iyyuu yoo ta'e, furtuun dhuunfaa isin biratti hafa. Gara isaaniitti kan deemu CSR ykn furtuu ummataa qofa.
Walitti makamiinsonni kun lama furtuu ykn CSR ofii keessan qopheessitan fayyadamu. Meeshaan kun sanada idilee Telebirr ykn baankii hin hordofu, kanaaf bal'ina isaa dhiyeessaa wajjin mirkaneessaa.
Qaamolee biroo fi marsariitota
Marsariitii ykn Qaama biraa filadhaa, waan qaamni keessan gaafatu guutaa qopheessaa. Qaamni tokkoon tokkoon isaa gosa, hamma furtuu fi akkaataa iyyachuu mataa isaa qaba, baay'een isaanii CSR imeeliin osoo hin taane unka marsariitii isaaniitiin fudhatu, kanaaf qajeelfama isaanii hordofaa. Tajaajilli Itoophiyaa biroo kan akka teleSign adeemsa mataa isaanii qabu. Qaamni keessan imeelii yoo fudhate, meeshaan ergaa CSR maxxansee qopheessa, appiin kompiitaraa tajaajilaa imeelii keessaniin erguu ni danda'a.
Ajajni OpenSSL kam eessa jira
- openssl genpkey, genrsa, ecparam: Key and CSR
- openssl req -new: Key and CSR
- openssl req -x509, openssl x509 -req -CA: Own certificates
- openssl x509 -text, req -text, verify: Read a file
- openssl pkcs12, pkcs8, pkey, rsa, x509 -outform, crl2pkcs7, certutil -encode: Convert
- openssl dgst, dgst -sign, dgst -verify, enc, rand: Sign and encrypt
- openssl s_client: Check a server (desktop app)
Waan hin hojjenne
- Sartifikeetii amanamaa hin kennu: qaama kennu qofatu danda'a. Kan ofiin mallatteessitan sirnoota keessaniif fi qormaataaf.
- Sarara ajajaa ykn iskiriptii hin qabu: tajaajilaa irratti ofumaan hojjechiisuuf OpenSSL ni hafa.
- Tookenii USB ykn kaardii ismaartii hin fayyadamu: furtuun faayila ta'uu qaba.
- S/MIME, CMS, CRL, OCSP, secp256k1 fi MD5 hin qabu.
- Furtuuwwan PEM durii OpenSSL jecha icciitiin eegaman (sarara Proc-Type qaban) hin banaman. Kanneen bifa PKCS#8 ni banamu.
Furtuu dhuunfaa keessan nagaan eegaa
Namni furtuu kana qabu maqaa keessaniin nagahee mallatteessuu danda'a. Kompiitara amantan fayyadamaa, kuusaa bakka nagaa kaa'aa, furtuu imeeliin ykn chaatiin hin erginaa, lakkoofsa sirnaa tokkoon tokkoof furtuu tokko fayyadamaa.
Furtuun dhuunfaa koo gara ELIF ni deemaa?
Lakki. Biraawuzarri keessan kriptoograafii ofii isaatiin furtuu qopheessa, fuulli kunis eessayyuu hin ergu. Mirkaneessuuf fuula banaa, interneetii addaan kutaatii qopheessaa: amma iyyuu ni hojjeta.
OpenSSL bakka kana fayyadamuu nan dandaa'aa?
Eeyyee. Qajeelfamni ragaa MoR ajajoota OpenSSL akka fakkeenyaatti fayyadama, meeshaalee biroo fayyadamuun akka danda'amus ibsa. Fuulli kun furtuu RSA bit 3024 walfakkaataa bifa idilee walfakkaataan, CSR dirreewwan qajeelfamni gaafatu qabu qopheessa.
Gara INSA maal erga?
Faayilii CSR fi Unka Gaaffii Ragaa guutame qofa, imeeliin gara ica@insa.gov.et. Furtuu dhuunfaa gonkumaa hin erginaa.
Ragaan tokko gahaa miti jedhee maaliif akeekkachiisa?
Karri mallatteeffame MoR ragaa kophaa dogoggora 67012'n hin fudhatu. Sansalata guutuu INSA kennu barbaada: ragaa keessanii fi ragaawwan kan isa kennan.
ETEIMS fi sirnoota biroo wajjin ni hojjetaa?
Eeyyee, faayiloonni idilee dha. Sarvarii ofii keessan irratti furtuu fi ragaa gara sirna keessanii galchaa. Sirna ELIF'n keessummeessu irratti, furtuun keessan maashina keessan irratti eejentii mallattoo wajjin turuu danda'a, eejentiin furtuu ofii isaas qopheessuu danda'a. Sirna keessummeeffame irratti fe'uun dabarsanii kennuu waan ta'eef, hayyama keessan galmaa'e barbaada.
Lakkoofsa Faayidaa ykn kaardii koo asitti fayyadamuu nan danda'aa?
Lakki, hin barbaachisu. Meeshaan kun dhaabbilee sirna isaanii Faayidaa wajjin walqabsiisaniif. Furtuu isaanii qopheessa fi jijjiira. Lakkoofsa eenyummaa, kaardii ykn mallattoo quba gonkumaa hin gaafatu.
Meeshaan CSR koo akkamitti erga?
Fuula kana irratti barruu imeelii CSR maxxansee qopheessa, sagantaa imeelii keessaniin banama. Appiin kompiitaraa ofii isaatii erguu danda'a: odeeffannoo tajaajilaa imeelii keessanii yeroo tokko galchaa. Imeeliin herrega keessan irraa tajaajilaa keessaniin deema, ELIF keessa hin darbu, jechi icciitii keessanis hin kuufamu. Maxxansi furtuu dhuunfaa qabu ni dhorkama.
Windows ykn Mac maaliif appii irratti akeekkachiisa?
Appiin ammaaf sartifikeetii mallattoo koodii hin qabu, kanaaf sirni keessan maxxansaa hin beeku. Garagalchi keessan sirrii ta'uu mirkaneessuuf, SHA-256 isaa tarree maxxanfame wajjin meeshaa Hash fuula kanaatiin walbira qabaa.
Appiin kompiitaraa maal erga?
Waan isin gaafattan qofa: imeelii keessan tajaajilaa keessaniin, fi walqunnamtii tajaajilaa akka qoru gaafattaniin. Hordoffii fi mirkaneessa fooyya'iinsaa hin qabu, furtuun keessan fuula hin baatu. Teessoon inni irratti hojjetu kompiitara keessan qofa irraa argama.
Telebirr CSR barbaadaa?
Walitti makamiinsonni madda banaa CSR osoo hin taane lama furtuu, furtuun ummataa keessan Telebirr'f kennamu ibsu. Meeshaan lachuu qopheessa, kanaaf karaa kamiinuu qophaa'oo taatu. Poortaala misoomsitoota Telebirr irratti mirkaneessaa.