ኤሌክትሮኒክ ደረሰኝ በኢትዮጵያ፦ የገቢዎች ሚኒስቴር መመሪያ ቁጥር 1142/2026 ተግባራዊ መመሪያ

የተሻሻለው፦ ጥቅምት 2026

የገቢዎች ሚኒስቴር የኤሌክትሮኒክ ደረሰኝ ሥርዓት አስተዳደር መመሪያ ቁጥር 1142/2018 ዓ.ም. (ብዙ ጊዜ 1142/2026 ተብሎ የሚጻፈው) የኢትዮጵያን የደረሰኝ አሰጣጥ ወደ ቅጽበታዊ ምዝገባ ያሸጋግራል፦ እያንዳንዱ ደረሰኝ ደንበኛዎ ጋር ከመድረሱ በፊት በሚኒስቴሩ ይረጋገጣል። ይህ ጽሑፍ መመሪያው ለድርጅትዎ ምን ማለት እንደሆነና እንዴት መዘጋጀት እንደሚችሉ ያብራራል።

መመሪያው ምን ይለውጣል

በአዲሱ ማዕቀፍ የሽያጭ ወይም የኢአርፒ ሲስተምዎ እያንዳንዱን ደረሰኝ በቅጽበት ወደ ገቢዎች ሚኒስቴር የኤሌክትሮኒክ ደረሰኝ መመዝገቢያ ሥርዓት ይልካል። ደረሰኙ የሚሰጠው ማዕከላዊው ሥርዓት ካረጋገጠው በኋላ ብቻ ሲሆን ሚኒስቴሩ የሚሰጣቸውን መለያዎች ይይዛል። መመሪያው የመመሪያ ቁጥር 149/2018ን አንቀጽ 8 እና 23 ይተካል፤ የቀድሞውን የሽያጭ መመዝገቢያ ሶፍትዌር የሚጠቀሙ ድርጅቶችም ወደ አዲሱ እንዲሸጋገሩ ይጠበቃል።

ማን ማክበር አለበት

እያንዳንዱ ኤሌክትሮኒክ ደረሰኝ የሚይዘው

መለያዎቹና የኪውአር ኮዱ በታተመው ወይም በኤሌክትሮኒክ ሰነዱ ላይ በሚነበብ መልኩ መታየት አለባቸው።

መቼ ተግባራዊ ይሆናል

የመመሪያው አንቀጽ 29 ግዴታውን ገቢዎች ሚኒስቴር ከሚያወጣው የትግበራ መርሐ ግብር ጋር ያያይዘዋል። ይህ ጽሑፍ በተዘጋጀበት ጊዜ መርሐ ግብሩ ገና አልወጣም። እስካሁን የተገለጹት የመንግሥት ዕቅዶች ትልልቅ ግብር ከፋዮችን፣ በተለይም የተ.እ.ታ ተመዝጋቢዎችን፣ እስከ ዲሴምበር 31 ቀን 2026 ድረስ ለማካተት ያለሙ ናቸው። ይህንን እንደ የዕቅድ ቀን እንጂ እንደ የተረጋገጠ የመጨረሻ ቀን አይውሰዱት፤ የሚኒስቴሩን ማስታወቂያ ይከታተሉ።

እንዴት መዘጋጀት ይቻላል

  1. ደረሰኝ ወይም ሪሲት የሚሰጡባቸውን ቦታዎች ሁሉ ይዘርዝሩ፦ ቅርንጫፎች፣ ገንዘብ ተቀባዮች፣ ኢአርፒ፣ POS እና የኦንላይን ሽያጭ።
  2. አሁን ያለው ሶፍትዌርዎ ከሚኒስቴሩ ሥርዓት ጋር መገናኘት ይችል እንደሆነ ያረጋግጡ፤ ካልቻለ ለመተካት ወይም ለማቀናጀት ያቅዱ።
  3. እንዴት እንደሚያከብሩ ይወስኑ፦ በሚስተናገድ አገልግሎት፣ ከኢአርፒዎ ጋር በማቀናጀት ወይም በራስዎ ሰርቨር ላይ በሚተከል ሶፍትዌር።
  4. መሠረታዊ መረጃዎችን ያስተካክሉ፦ የእርስዎን TIN እና የቅርንጫፍ መረጃ፣ የደንበኞችን TIN እና የምርቶችን የታክስ ምድብ።
  5. ገንዘብ ተቀባዮችንና የሂሳብ ባለሙያዎችን ያሰልጥኑ፤ የኢንተርኔት ግንኙነት ሲቋረጥ ምን እንደሚደረግ ይስማሙ።
  6. የእርስዎ ቡድን መጀመሪያ ቀን ከመድረሱ በፊት በእውነተኛ ሰነዶች ይሞክሩ።

ኢቲኢምስ እንዴት ይረዳል

ኢቲኢምስ ለዚህ መመሪያ የተገነባ የእልፍ ቴክኖሎጂስ የኤሌክትሮኒክ ደረሰኝ አስተዳደር ሲስተም ነው። ኢአርፒዎን ከሚኒስቴሩ የኢምስ ፕላትፎርም ጋር ያገናኛል፣ ሰነዶችን በኢንሳ ሰርተፍኬቶች በSHA-512 RSA ይፈርማል፣ ደረሰኞችን፣ ሪሲቶችን፣ የክሬዲትና የዴቢት ማስታወሻዎችን ያስመዘግባል፣ አይአርኤንና ኪውአር ኮዱን ያትማል፤ ግንኙነት ቢቋረጥም የተያዙ ሰነዶችን እስከ 72 ሰዓት ድረስ ደጋግሞ ይሞክራል። በእልፍ በሚስተናገድ (SaaS)፣ የፊርማ ቁልፍዎ በራስዎ ኮምፒውተር ላይ በሚቆይበት (በኤጀንት) ወይም በራስዎ ሰርቨር ላይ (በራስ ቦታ) መጠቀም ይችላሉ።

ኢአርፒ ለኢትዮጵያ ድርጅቶች፦ ታክስ፣ ደመወዝና ኤሌክትሮኒክ ደረሰኝ

ይህ ጽሑፍ ለሕዝብ የቀረበ መረጃን ያጠቃልላል እንጂ የሕግ ምክር አይደለም። ግዴታዎችዎን ለማወቅ የመመሪያውን ጽሑፍና የገቢዎች ሚኒስቴርን ማስታወቂያዎች ይመልከቱ።